İş Güvenliği Ekipmanları Rehberi: KKD Seçimi, Standartlar ve Bakım

İş güvenliği ekipmanları, çalışanları iş ortamındaki fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik risklere karşı koruyan kişisel koruyucu donanımların (KKD) tamamını kapsar. KKD'lerin İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik uyarınca işveren gerekli KKD'yi risk değerlendirmesiyle belirler ve çalışanlara ücretsiz verir (m. 6/1-e, m. 7); 6331 sayılı Kanun da İSG tedbirlerinin maliyetinin çalışana yansıtılamayacağını söyler (m. 4/4).

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Nedir?

KKD; çalışanın giydiği, tuttuğu veya taşıdığı ve kendisini bir ya da birden fazla tehlikeye karşı koruyan her türlü araç ve ekipmanı ifade eder. Baret, eldiven, gözlük, maske, işitme koruyucu ve güvenlik ayakkabısı bu tanımın kapsamındadır.

Baş Koruma Ekipmanları

Başa düşen veya çarpan cisimlere karşı baret (koruyucu kask) kullanılır. EN 397'ye uygun baretlerde 5 kg'lık kütleyle yapılan darbe testinde başa iletilen kuvvet 5 kN'u aşmamalıdır; delinme ve alev testleri de zorunludur. Yanal deformasyon (LD), ergimiş metal (MM), düşük/yüksek sıcaklık ve elektrik özellikleri isteğe bağlı ek işaretlerdir.

• 440 Vac işareti (EN 397:2012+A1:2012, isteğe bağlı): 440 V AC'ye kadar kısa süreli, istem dışı temasa karşı yalıtım sağlar; gerilim altında çalışma için değildir. EN 397:2025'te bu seçenek kaldırılmıştır.
• Elektrikçi bareti (EN 50365): Gerilim altında çalışma için yalıtımlı barettir; kullanım sınırı baretteki sınıf işaretinde yazar (ör. Sınıf 0: 1.000 V AC / 1.500 V DC).
• Bump cap (darbe kepi, EN 812): Düşük tavanlı alanlarda kafa çarpmalarına karşı; tam baret yerine geçmez.

Göz ve Yüz Koruma

• İş gözlüğü (EN 166): Toz, küçük parçacık ve sıvı sıçramalarına karşı.
• Koruyucu vizör: Büyük parçacık ve kimyasal sıçramaya karşı yüzün tamamını korur.
• Kaynak maskesi: Gövde EN 175, sabit filtre camı EN 169, otomatik kararan filtre EN 379 kapsamındadır (yeni ürünlerde EN ISO 16321 serisi de görülebilir). Karartma numarası kaynak yöntemine ve akıma göre seçilir.

İşitme Koruyucular

Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'e göre çalışanın günlük kişisel gürültü maruziyeti (LEX,8saat) 80 dB(A)'yı aştığında işveren kulak koruyucularını hazır bulundurur; 85 dB(A)'ya ulaştığında veya aştığında kullanılmasını sağlar ve denetler (m. 5 ve 9). TS EN ISO 4869, koruyucunun ses azaltma (SNR) değerinin ölçüm yöntemidir.

• Kulak tıkacı: Hafif ve taşınabilir; uzun süreli maruziyet için uygundur.
• Kulaklık (ear muff): Takıp çıkarma kolaylığı; aralıklı gürültülü çalışmada tercih edilir.

Solunum Koruyucular

El ve Kol Koruma Ekipmanları

Düşmeden Koruma Sistemleri

Mevzuatta yüksekte çalışma için belirli bir yükseklik eşiği yoktur: seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her çalışma yüksekte çalışmadır (Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4). Önce korkuluk, platform, güvenlik ağı gibi toplu koruma sağlanır; bunlar riski gideremiyorsa ankraj noktasına veya yaşam hattına bağlı tam vücut kemer sistemi kullanılır. Bu donanımlar Kategori III KKD'dir.

• Tam vücut emniyet kemeri (EN 361): Düşme durdurmada kullanılan vücut tutma donanımıdır; bel kemeri onun yerine geçmez.
• Bağlantı halatı (EN 354) ve enerji sönümleyici (EN 355): Serbest düşme mesafesine ve ankraj noktasının altındaki boş mesafeye göre seçilir; bağlayıcılar EN 362, geri sarmalı düşme önleyiciler EN 360 kapsamındadır.
• Yaşam hatları: Sabit ankraj noktası olmayan uzun mesafeli çalışmalar için.

KKD Bakımı ve Raf Ömrü

• Hasar gören KKD derhal kullanım dışı bırakılır; üretici talimatı onarıma veya parça değişimine izin vermiyorsa yenisiyle değiştirilir. Arızası giderilmeyen ve kontrol edilmeyen KKD kullanılmaz.
• Raf ve kullanım ömrünü üreticinin kılavuzu belirler; plastik ve elastomer parçalar zamanla yaşlanır.
• Darbe almış baret veya emniyet kemeri süre dolmadan değiştirilmelidir.
• Kimyasal maruziyeti olan eldivenler her kullanımdan sonra kontrol edilmeli; renk değişimi veya şişme varsa atılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular